🔸म्हारो घागरो🔸

वस्त्रविश्व

म्हारो घागरो.....

नवरात्रोत्सवाला सुरुवात होण्यापूर्वीच कपड्यांच्या दुकानामध्ये [आणि ऑनलाईनसुद्धा] घागऱ्यांची  जाहिरात सुरु होते. रंगीबेरंगी घागऱ्यांनी बाजारपेठा सजतात. पारंपरिक ‘चनिया चोली’, ‘घागरा ओढणी’, ‘केडीयू’ लक्ष वेधून घेतात.

खरंतर घागरा हा गुजरात, राजस्थानमधील; पण महाराष्ट्राने तो आपलासा केला. ‘गरबा’ नवशक्तीच्या आराधनेचे एक माध्यम आहे. या माध्यमाद्वारे देवीसमोर नृत्य करून, प्रार्थना करून तिच्याकडून शक्ती, सामर्थ्य प्राप्त होवो यासाठी गरबा नृत्य केलं जातं. 

गरबा, दांडिया हा मुळचा गुजरातचा उत्सव असला तरी त्या आकर्षक, ठेकेदार नृत्यामुळे आणि मुख्यतः ते नृत्य करताना परिधान केल्या जाणाऱ्या कपड्यांमुळे तो साऱ्यांनाच प्रिय झाला आहे. 

शहरात, ग्रामीण भागातही या नृत्यावर ठेका धरला जातो. 

लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सारेच संगीताच्या तालावर, त्या ठेक्यांवर गरब्याचा फेर धरत असतात. या नृत्याचं खास वैशिष्टय म्हणजे पारंपरिक वेशभूषा आणि पोशाख. तरुणांसाठी असतो खास ‘केडीयू’. या पोषाखामध्ये टू पीस, थ्री पीस आणि फोर पीस देखील असतात. केडीयू म्हणजे कुर्ता, धोतर आणि ओढणी. काही कुर्त्यावर घालण्यासाठी जॅकेट आणि डोक्यावर जरीकाम केलेली टोपी असते. काहीजण धोती त्यावर आखूड बिनबाह्यांची बंडी आणि डोक्याला गुजराती पद्धतीची टोपी असा पारंपरिक पद्धतीचा पोशाख परिधान करतात. अलीकडे मुलींसाठीही केडीयू आलेले आहे. या उत्सवात मुलींची वेशभूषा तर डोळे दिपवणारी असते. तरुणींचा मस्त घेरदार घागरा आणि त्यावर पल्लेदार चुनरी आणि चमचमती चोली हे सारंच आकर्षक! आजकाल बॅकलेस चोलीची जास्त फॅशन आहे. त्यामुळे या चोलीच्या नाड्या विविध प्रकारचे चमचमते लटकन, मणी, गोंडे यांनी सजवतात. याशिवाय जरीकाम केलेले डीप यू नेक असलेले, स्लिव्हलेस अशी ही चोली परिधान केली जाते. घागऱ्यांवरचं जरीकाम तर बघत रहावं असं असत. आरसे, मोती, विविध रंगाचे मणी, छोट्या छोट्या कवड्या, गोंडे यांनी घागरा सजलेला असतो. रात्री झगमगत्या प्रकाशात भरगच्च भरलेल्या, जरीकाम केलेल्या या घागऱ्यावरील चमचमणाऱ्या टिकल्या, आरसे गरब्याची मजा वाढवतात. सिल्कच्या घागरा चोलीवर जरदोशीचाच एक प्रकार असलेली पिटा एम्ब्रॉयडरी केली जाते. राजस्थानी कारागिरांची ही एक खासियतच. या घागऱ्यावरील कलाकुसर जितकी जास्त असते तितकी तिची किंमत अधिक. काही काही घागऱ्यांच्या किंमती तर लाखांच्या घरात असतात. काही चोखंदळ घागरा प्रेमी कारागिरांना बोलावून घेऊन नक्षीकाम सुचवतात आणि स्वतःच्या आवडीप्रमाणे घागरा बनवून घेतात. अर्थातच त्यासाठी अधिक किंमत मोजावी लागते. हौसेला मोल नसतं हेच खरं!

नवरात्रीत गरबा खेळताना प्रत्येक गिरकी गणिक गोल गोल उडणारा विविधरंगी चमचमता घागरा साऱ्यांचेच लक्ष वेधून घेत असतो. अलिकडे लग्न समारंभातही घागरा परिधान केला जातो. भारतातील इतर प्रदेशातल्या पेहरावांनादेखील नववधूंची पसंती मिळत आहे. लेहेंगा हा उत्तरेकडचा पेहराव. यात नेट असलेल्या लेहेंग्याला अधिक प्राधान्य दिलं जातं. खडे, कुंदन, जरदोशी वर्क यासह भरगच्च् नक्षीकाम केलेला दुपट्टा स्त्रियांना अधिक आवडतो.

साडी घागरा हा देखील यातलाच एक प्रकार. साडी घागरा मात्र शिवून घेतला जातो. मुळात साडी घागरा ही कल्पना घागऱ्याचा सुटसुटीतपणा आणि साडीची नजाकत या मिलाफ्यातून आलेली आहे. खास पार्टीसाठी क्रेप, नेटच्या महागड्या साडी घागऱ्याला तरुणी पसंती देतात. घागऱ्याबरोबरच चनिया चोलीदेखील अनेक तरुणींची आवडती ठरली आहे. हा घागरा चोलीसारखाच प्रकार. दांडिया नृत्यप्रकारात घेरदार चनिया बरोबरच भरजरी लहरणारी ओढणीही खूप महत्त्वाची असते. नृत्य करत असताना ओढणीच टोक हातात घेऊन जेव्हा तरुणी थिरकत असतात तेव्हा त्या तरुणीबरोबर ओढणीचं सौंदर्यही खुलून दिसतं. चनियाचोलीच वैशिष्टय म्हणजे यावर एम्ब्रॉयडरी केलेली घेरदार भरपूर चुण्या असलेली चनिया आणि भरजरी चोली. चनिया चोली बऱ्याच प्रकारे शिवली जाते. जरदोशी, मणी, खडे, जरीकाम, रेशीम काम असे पारंपरिक नक्षीकाम करूनही चनीयाचोली तयार केली जाते. नेट, सिफॉन सिल्क, जरी सॅटीन आणि जॉर्जेट यामध्येही चनीयाचोली मिळतात. या पेहरावात सगळ्यात महत्वाची असते ती ओढणी. एरवी डोक्यावर पदर न घेणाऱ्या मुली जेव्हा हा पेहराव घालतात तेव्हा मात्र ओढणीचा पदर डोक्यावर घेतला तरच तो पेहराव परिपूर्ण होतो.

काही तरुणींची पसंती लेहेंगा चोलीलाही असते. लेहेंगाचा घेर घागऱ्यापेक्षा कमी असतो यामध्ये ए लाईन किंवा स्ट्रेट कट यामध्ये ही लेहेंगे मिळतात. शरारा ! हा देखील तरुणींचा आवडता. शराऱ्यात पॅण्टला गुढग्याच्या खाली घेर असतो आणि चोली ऐवजी कुर्ता परिधान करतात. अलीकडे नवरात्रोत्सवातील कपड्यांच्या तऱ्हाही बदलत चालल्या आहेत. काही तरुणींना नृत्य करताना घेरदार घागरा त्रासदायक वाटू लागल्यामुळे त्यांनी चक्क ‘दांडिया शॉर्ट्स’ची मागणी केली. काहींना जड व अंगभर कपड्यांमुळे मनमोकळेपणाने नृत्य करता येत नाही. दांडिया खेळता यावा म्हणून मिरर वर्क, टिकली वर्क, अबला वर्क. कशिदा वर्कचे बांधणी प्रिंटचे आकर्षक ‘शॉर्ट्स’ तरुणींच्या आवडीचे विषय ठरत आहेत. लहान गोंड्यांची झालर, रंगीबेरंगी धाग्यांचे भरतकाम यामुळे पाशिमात्य शॉर्ट्सना देशी लुक मिळाल्यामुळे तरुणाई त्यावर एकदम खुश! 

 नवरात्र आणि गरबा, नवरात्र आणि घागरा चोली हे घट्ट समीकरण. गरबा, दांडिया खेळताना घागरा हवाच हवा. नऊ दिवसात मनातला उत्साह ओसंडून वाहत असतो आणि हाच उत्साह घेरदार घागऱ्यातूनही जाणवत असतो. असा हा चमचमत्या रंगात आकर्षक ढंगात रंगून जाणारा घागरा .........घुमेरे घुमेरे म्हारो घागरो...
   
  
चित्कला कुलकर्णी-९५११२०३८२७

#ज्ञानभाषामराठीप्रतिष्ठान
#शारदियेचिचित्कला